Dzieci ze spektrum autyzmu (ASD) często doświadczają trudności w przetwarzaniu sensorycznym, co wpływa na ich codzienne funkcjonowanie, komunikację i interakcje społeczne. Terapia integracji sensorycznej (SI) jest jednym z narzędzi stosowanych w pracy z dziećmi z autyzmem, którego celem jest pomoc w regulacji ich reakcji na bodźce zmysłowe. W artykule omówimy, na czym polega terapia SI, jakie ma znaczenie dla dzieci z autyzmem oraz jakie efekty można osiągnąć dzięki jej stosowaniu.
Czym jest terapia integracji sensorycznej?
Terapia integracji sensorycznej to metoda opracowana przez dr Jean Ayres, która skupia się na wspieraniu prawidłowego przetwarzania bodźców sensorycznych przez układ nerwowy. Polega na organizowaniu odpowiednich bodźców zmysłowych, takich jak ruch, dotyk, dźwięk czy równowaga, w sposób, który stymuluje mózg do lepszego odbierania i przetwarzania informacji.
Podstawowe cele terapii SI:
- Zmniejszenie nadwrażliwości lub podwrażliwości na bodźce.
- Poprawa koordynacji ruchowej i planowania motorycznego.
- Wsparcie w regulacji emocjonalnej i behawioralnej.
Trudności sensoryczne u dzieci z autyzmem
Dzieci ze spektrum autyzmu często doświadczają zaburzeń przetwarzania sensorycznego, które mogą przyjmować różne formy:
- Nadwrażliwość sensoryczna: Zbyt intensywne reakcje na dźwięki, światło, zapachy czy dotyk (np. unikanie przytulania, niechęć do noszenia ubrań o określonej teksturze).
- Podwrażliwość sensoryczna: Niskie reakcje na bodźce, co może prowadzić do poszukiwania dodatkowej stymulacji, np. poprzez kręcenie się w kółko czy intensywne dotykanie przedmiotów.
- Problemy z integracją bodźców: Trudności z łączeniem informacji z różnych zmysłów, np. równoczesnym reagowaniem na obraz i dźwięk.
Zaburzenia te mogą prowadzić do:
- Trudności w koncentracji i nauce.
- Problemów z regulacją emocji i zachowań.
- Wyzwań w budowaniu relacji społecznych.
Jak terapia SI wspiera dzieci z autyzmem?
1. Poprawa przetwarzania sensorycznego
Terapia SI pomaga dzieciom w nauce lepszego przetwarzania i organizacji bodźców sensorycznych. Na przykład, dziecko nadwrażliwe na dźwięki może stopniowo nauczyć się tolerować hałas w środowisku szkolnym.
2. Wspieranie regulacji emocji
Dzięki dostosowanym aktywnościom sensorycznym dzieci mogą lepiej radzić sobie z frustracją, lękiem czy przeciążeniem bodźcami. Terapeuta wprowadza techniki, które pomagają dziecku wyciszyć się lub zwiększyć czujność w zależności od potrzeb.
3. Usprawnienie funkcji motorycznych
Zabawy ruchowe, takie jak bujanie na huśtawce czy skakanie na trampolinie, pomagają rozwijać koordynację ruchową, równowagę i planowanie motoryczne, które często są trudnością dla dzieci z ASD.
4. Zwiększenie samodzielności
Dzięki lepszej organizacji sensorycznej dzieci mogą łatwiej wykonywać codzienne czynności, takie jak ubieranie się, jedzenie czy zabawa.
Przykładowe ćwiczenia stosowane w terapii SI
Terapia SI jest indywidualnie dostosowywana do potrzeb każdego dziecka, ale często obejmuje:
- Ćwiczenia ruchowe: Przeciąganie się przez tunele, wspinanie się po drabinkach czy balansowanie na równoważni.
- Stymulacja dotykowa: Zabawy z różnorodnymi teksturami, np. piaskiem kinetycznym, masami plastycznymi.
- Ćwiczenia równowagi: Bujanie się na huśtawce terapeutycznej, balansowanie na piłkach sensorycznych.
- Stymulacja proprioceptywna: Naciskanie ciężkich poduszek, noszenie plecaków z obciążeniem.
Efekty terapii SI u dzieci z autyzmem
Badania naukowe wskazują, że terapia integracji sensorycznej może przynieść szereg korzyści dla dzieci z ASD, w tym:
- Lepszą tolerancję bodźców sensorycznych – dzieci uczą się radzenia sobie z dźwiękami, dotykiem czy ruchem.
- Zwiększenie koncentracji – poprawa w zakresie uwagi i zdolności do wykonywania zadań.
- Lepszą regulację emocjonalną – zmniejszenie wybuchów złości i frustracji związanych z przeciążeniem bodźcami.
- Poprawę interakcji społecznych – dzieci lepiej radzą sobie w kontaktach z rówieśnikami, dzięki redukcji problematycznych zachowań sensorycznych.
Kiedy warto zastosować terapię SI?
Terapia SI jest szczególnie zalecana, gdy dziecko z autyzmem:
- Wykazuje silne reakcje na bodźce zmysłowe (np. płacz na dźwięk odkurzacza, unikanie niektórych potraw).
- Ma trudności z motoryką, takie jak problemy z chodzeniem, rysowaniem czy trzymaniem sztućców.
- Doświadcza trudności w regulacji emocji, które utrudniają codzienne funkcjonowanie.
- Poszukuje intensywnej stymulacji, np. kręci się, skacze lub intensywnie dotyka przedmiotów.
Terapia integracji sensorycznej odgrywa istotną rolę w pracy z dziećmi z autyzmem, wspierając ich w lepszym przetwarzaniu bodźców, regulacji emocji i rozwijaniu umiejętności potrzebnych do codziennego funkcjonowania. Kluczowe jest jednak, aby była ona prowadzona przez wykwalifikowanego terapeutę i dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka. Dzięki terapii SI dzieci mogą lepiej radzić sobie z wyzwaniami sensorycznymi i w pełni wykorzystać swój potencjał.
