Integracja sensoryczna (SI) jest kluczowym procesem, który pozwala dzieciom odbierać i przetwarzać bodźce zmysłowe, co umożliwia odpowiednie reakcje na otoczenie. Zaburzenia w tym zakresie mogą wpływać na rozwój emocjonalny, poznawczy i fizyczny dziecka. Wczesna diagnoza integracji sensorycznej pozwala na identyfikację trudności i wprowadzenie odpowiedniego wsparcia. W artykule wyjaśniamy, jak przebiega diagnoza SI, jakie narzędzia są wykorzystywane oraz w jakich sytuacjach warto ją rozważyć.
Czym jest diagnoza integracji sensorycznej?
Diagnoza integracji sensorycznej to proces oceny funkcjonowania układu sensorycznego dziecka, który pozwala zidentyfikować trudności w odbiorze i przetwarzaniu bodźców. Przeprowadzają ją certyfikowani terapeuci SI, wykorzystując standaryzowane narzędzia oraz obserwację. Diagnoza ta jest kluczowa dla zaplanowania indywidualnej terapii, dostosowanej do potrzeb dziecka.
Etapy diagnozy integracji sensorycznej
Diagnoza SI zwykle obejmuje kilka etapów, które pozwalają na dokładną ocenę funkcjonowania dziecka:
1. Wywiad z rodzicami/opiekunami
Diagnoza rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu, który dostarcza informacji na temat:
- przebiegu ciąży i porodu,
- wczesnego rozwoju dziecka (kamienie milowe),
- codziennych trudności (np. problemy z ubieraniem się, jedzeniem, zabawą),
- reakcji dziecka na bodźce zmysłowe (światło, dźwięki, dotyk itp.).
Wywiad pozwala zrozumieć, jak funkcjonowanie sensoryczne wpływa na życie dziecka i jego rodziny.
2. Obserwacja dziecka
Terapeuta SI przeprowadza obserwację dziecka w trakcie swobodnej zabawy i wykonywania konkretnych zadań. W tym czasie ocenia:
- motorykę dużą (np. równowagę, koordynację ruchową),
- motorykę małą (np. precyzyjność ruchów rąk),
- reakcje na bodźce zmysłowe (np. dotyk, dźwięki, ruch).
Obserwacja dostarcza informacji na temat wzorców zachowań, które mogą wskazywać na trudności z integracją sensoryczną.
3. Testy standaryzowane
W diagnozie SI często stosuje się standaryzowane narzędzia, takie jak:
- Test Integracji Sensorycznej (SIPT) – szczegółowe badanie funkcjonowania sensorycznego dziecka, dostępne dla dzieci w wieku 4–9 lat,
- Profil Sensoryczny (Sensory Profile) – kwestionariusz wypełniany przez rodziców, który pozwala ocenić reakcje dziecka na różne bodźce,
- inne testy dostosowane do wieku i potrzeb dziecka.
4. Analiza wyników i opracowanie raportu
Na podstawie zebranych danych terapeuta sporządza szczegółowy raport, który zawiera:
- opis trudności sensorycznych,
- ich wpływ na funkcjonowanie dziecka,
- propozycje działań terapeutycznych i zaleceń dla rodziców.
Kiedy warto przeprowadzić diagnozę SI?
Diagnozę integracji sensorycznej warto rozważyć, gdy rodzice, opiekunowie lub nauczyciele zauważą u dziecka nietypowe zachowania, które mogą świadczyć o trudnościach w przetwarzaniu sensorycznym.
Znaki ostrzegawcze u niemowląt i małych dzieci:
- nadwrażliwość na bodźce (np. płacz przy zmianie pieluchy, unikanie kontaktu fizycznego),
- podwrażliwość (np. brak reakcji na dźwięki lub dotyk),
- opóźnienia w rozwoju ruchowym (np. trudności z siadaniem, raczkowaniem),
- problemy z jedzeniem, takie jak selektywność pokarmowa.
Znaki ostrzegawcze u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym:
- trudności z koncentracją i skupieniem uwagi,
- unikanie zabaw wymagających ruchu (np. huśtanie, bieganie),
- problemy z rysowaniem, pisaniem lub manipulowaniem przedmiotami,
- nadmierne reakcje na hałas, światło lub zapachy,
- trudności z nawiązywaniem relacji z rówieśnikami.
Korzyści z przeprowadzenia diagnozy SI
Wczesna diagnoza i terapia integracji sensorycznej przynoszą liczne korzyści, takie jak:
- lepsze funkcjonowanie dziecka w codziennym życiu,
- rozwój zdolności ruchowych i poznawczych,
- poprawa koncentracji i zdolności do nauki,
- wsparcie w budowaniu relacji społecznych.
Co po diagnozie?
Po postawieniu diagnozy terapeuta SI zaplanuje indywidualny program terapeutyczny, który może obejmować:
- regularne sesje terapii SI,
- wskazówki i ćwiczenia do realizacji w domu,
- modyfikację środowiska dziecka (np. w przedszkolu lub szkole) w celu zmniejszenia negatywnego wpływu bodźców.
Diagnoza integracji sensorycznej to kluczowy krok w identyfikacji trudności w przetwarzaniu bodźców zmysłowych u dzieci. Dzięki niej możliwe jest zaplanowanie skutecznej terapii, która wspiera rozwój dziecka i poprawia jego codzienne funkcjonowanie. Jeśli zauważasz u swojego dziecka niepokojące objawy, warto skonsultować się z terapeutą SI, aby podjąć działania na wczesnym etapie i umożliwić dziecku pełne wykorzystanie jego potencjału.
